Nhiều thí sinh cho rằng IELTS Speaking là kỹ năng khó cải thiện nhất vì điểm số thường tăng khá chậm dù đã dành nhiều thời gian luyện tập. Trong bài viết này, IELTS The Tutors sẽ tổng hợp 7 lỗi sai thường gặp trong IELTS Speaking, phân tích nguyên nhân và hướng dẫn cách cải thiện để giúp bạn tự tin hơn và tối ưu điểm số trong ngày thi thật.
Học thuộc câu trả lời mẫu
IELTS Speaking là một cuộc hội thoại trực tiếp giữa bạn và giám khảo. Vì vậy, giám khảo không chỉ đánh giá vốn từ hay ngữ pháp mà còn quan sát cách bạn phản hồi câu hỏi trong thời gian thực. Khi sử dụng câu trả lời học thuộc, bài nói thường có những dấu hiệu rất dễ nhận ra như:
- Giọng nói đều đều, thiếu cảm xúc.
- Trả lời không đúng trọng tâm câu hỏi.
- Sử dụng nhiều từ ngữ mang tính văn viết hoặc quá chuyên biệt.
- Lúng túng khi giám khảo hỏi thêm hoặc thay đổi hướng câu hỏi.
Nguy hiểm hơn, phụ thuộc vào bài mẫu khiến nhiều thí sinh hoảng loạn khi gặp chủ đề chưa “học thuộc”.
Cách khắc phục
Thay vì học thuộc cả câu trả lời, hãy học theo ý tưởng, từ vựng và cụm diễn đạt.
Ví dụ, với chủ đề Hobbies, bạn có thể chuẩn bị sẵn một số ý như:
- Hoạt động yêu thích (ví dụ: photography).
- Thời gian thường thực hiện (ví dụ: weekends).
- Lý do yêu thích (ví dụ: helps me unwind and be creative).
- Lợi ích mà hoạt động đó mang lại (ví dụ: reduces stress and allows me to capture memorable moments).
Khi gặp các câu hỏi thực, bạn chỉ cần điều chỉnh cách diễn đạt thay vì học thuộc nguyên câu, ví dụ:
- What do you usually do in your free time?
→ In my free time, I usually go out and take photos around my city. I often do it on weekends when I have more free time. It helps me relax and gives me a chance to be creative.
(Lúc rảnh rỗi, mình thường ra ngoài chụp ảnh quanh thành phố. Mình hay đi vào cuối tuần khi có nhiều thời gian hơn. Việc này giúp mình thư giãn và cũng là cơ hội để thỏa sức sáng tạo.)
- Do you have any hobbies?
→ Yes, I do. One of my favourite hobbies is photography. I've been interested in it for a few years because I enjoy capturing beautiful scenes and memorable moments. It's also a great way to reduce stress after a busy week.
(Có chứ. Một trong những sở thích mình thích nhất là chụp ảnh. Mình bắt đầu hứng thú với nó từ vài năm trước vì rất thích ghi lại những khung cảnh đẹp và những khoảnh khắc đáng nhớ. Đây cũng là cách giúp mình giảm căng thẳng sau một tuần bận rộn.)
- What activity helps you relax after work or school?
→ Photography is probably the activity that helps me relax the most. Whenever I feel tired after work, I like walking around with my camera and taking pictures. It helps me clear my mind and focus on something enjoyable.
(Có lẽ chụp ảnh là hoạt động giúp mình thư giãn nhất. Mỗi khi cảm thấy mệt sau giờ làm hoặc giờ học, mình thường mang máy ảnh đi dạo và chụp vài tấm hình. Nó giúp mình đầu óc thoải mái hơn và tập trung vào những điều mình yêu thích.)
Ngoài ra, hãy thường xuyên luyện Speaking bằng cách trả lời ngẫu nhiên các câu hỏi IELTS mà không chuẩn bị trước. Thói quen này sẽ giúp bạn hình thành phản xạ giao tiếp thực tế và tự tin hơn nhiều so với việc ghi nhớ từng câu trả lời mẫu.
Xem thêm:
Trả lời lạc đề hoặc chỉ trả lời Yes/No
Một số người trả lời quá ngắn với “Yes”/”No” hoặc một câu đơn giản. Ngược lại, một số khác lại nói quá dài, lan man và dần đi xa khỏi câu hỏi ban đầu.
Cả hai trường hợp này đều có thể ảnh hưởng đến điểm Fluency & Coherence vì giám khảo không chỉ đánh giá khả năng nói tiếng Anh mà còn đánh giá cách bạn phát triển và tổ chức ý tưởng.
Ví dụ, nếu được hỏi “Do you enjoy cooking?”, bạn không nên chỉ trả lời “Yes, I do.”
Câu trả lời này đúng nhưng quá ngắn. Giám khảo gần như không có cơ hội đánh giá vốn từ vựng, ngữ pháp hay khả năng diễn đạt của bạn.
Ngược lại, nhiều thí sinh cố gắng kéo dài câu trả lời bằng cách thêm những thông tin không liên quan đến câu hỏi. Điều này khiến bài nói trở nên thiếu trọng tâm và mất tính mạch lạc.
Ví dụ, với cùng một câu hỏi “Do you enjoy cooking?”, cách trả lời lan man được hình dung như sau: Yes, I do enjoy cooking. I think cooking is a very important skill because everyone needs to eat every day. Nowadays, there are so many cooking shows and food channels on social media, which have become extremely popular around the world. In my country, people often spend a lot of time talking about food and trying different restaurants. I also remember watching cooking programmes with my family when I was a child, and some of those shows were really entertaining. In addition, food culture varies greatly from region to region, and that's something I find quite fascinating. So, overall, I think cooking is a very interesting topic.
(Có, tôi khá thích nấu ăn. Tôi nghĩ nấu ăn là một kỹ năng rất quan trọng vì ai cũng cần ăn uống mỗi ngày. Ngày nay có rất nhiều chương trình dạy nấu ăn và các kênh ẩm thực trên mạng xã hội, và chúng rất được yêu thích trên khắp thế giới. Ở Việt Nam, mọi người cũng thường dành khá nhiều thời gian để nói về đồ ăn hoặc khám phá những quán ăn mới. Tôi còn nhớ hồi nhỏ thường xem các chương trình nấu ăn cùng gia đình, và nhiều chương trình thực sự rất thú vị, giải trí. Ngoài ra, văn hóa ẩm thực ở mỗi vùng miền lại có những nét đặc trưng riêng, điều đó khiến tôi cảm thấy rất hấp dẫn và đáng để tìm hiểu. Vì vậy, nhìn chung, tôi nghĩ nấu ăn là một chủ đề rất thú vị.)
Cách khắc phục
Điều quan trọng nhất là trả lời đúng câu hỏi, sau đó mới mở rộng ý.
Một công thức đơn giản mà bạn có thể áp dụng là: Answer → Reason → Example.
Tiếp tục với ví dụ “Do you enjoy cooking?”, bạn có thể trả lời như sau:
→ Yes, I do. I usually cook dinner for my family because I find it relaxing after a busy day. My favorite dish is fried rice since it's quick and easy to prepare.
(Có chứ. Mình thường nấu bữa tối cho gia đình vì sau một ngày bận rộn, việc nấu ăn giúp mình thư giãn hơn. Món mình thích nấu nhất là cơm chiên vì vừa nhanh vừa dễ làm.)
Cách trả lời này vừa trực tiếp trả lời câu hỏi, vừa cung cấp thêm lý do và ví dụ để phát triển ý.
Ngoài ra, bạn cũng nên điều chỉnh độ dài câu trả lời theo từng phần của bài thi như sau:
- Part 1: Khoảng 2-4 câu cho mỗi câu hỏi.
- Part 2: Cố gắng nói gần đủ 2 phút.
- Part 3: Trả lời chi tiết hơn, thường từ 4-7 câu hoặc lâu hơn tùy câu hỏi.
Nếu chưa nghe rõ hoặc chưa hiểu câu hỏi, đừng vội trả lời theo phỏng đoán. Bạn được phép yêu cầu giám khảo nhắc lại bằng các câu như:
- Could you repeat the question, please? (Bạn có thể lặp lại câu hỏi được không?_)
- Sorry, I didn't catch that. (Xin lỗi, mình chưa chưa nghe rõ.)
Điều này tốt hơn nhiều so với việc trả lời sai trọng tâm và mất điểm không đáng có.
Ngập ngừng quá nhiều hoặc kéo dài sự im lặng khi nói
Nhiều thí sinh cho rằng phải nghĩ ra một câu trả lời thật hoàn hảo rồi mới bắt đầu nói. Kết quả là họ liên tục dừng lại, kéo dài sự im lặng hoặc lặp đi lặp lại những từ vô nghĩa như uhm, ah, you know để câu giờ.
Trong IELTS Speaking, bạn nói ngập ngừng vẫn được chấp nhận. Tuy nhiên, nếu bạn thường xuyên mất quá nhiều thời gian để suy nghĩ hoặc dừng giữa câu quá lâu, giám khảo có thể đánh giá rằng khả năng diễn đạt của bạn chưa trôi chảy.
Nguyên nhân phổ biến của lỗi này thường là:
- Thiếu ý tưởng để phát triển câu trả lời.
- Quá tập trung vào ngữ pháp nên sợ nói sai.
- Dịch từng câu từ tiếng Việt sang tiếng Anh trong đầu.
- Ít luyện phản xạ với các chủ đề lạ hoặc câu hỏi bất ngờ.
Cách khắc phục
Thay vì cố gắng nghĩ ra câu trả lời hoàn hảo, hãy tập trung duy trì cuộc hội thoại.
Nếu cần thêm vài giây để suy nghĩ, bạn có thể sử dụng các cụm từ dưới đây một cách hợp lý:
- That's an interesting question. (Câu này hay nhỉ.)
- I've never really thought about that before. (Thú thật là trước đây tôi chưa từng suy nghĩ nhiều về vấn đề này.)
- Let me think for a moment. (Cho tôi một chút thời gian suy nghĩ nhé.)
- I'd say that… (Theo tôi thì…)
- From my perspective,… (Cá nhân tôi thấy rằng,…)
Bên cạnh đó, hãy luyện tập cách trả lời ngay bằng ý tưởng đầu tiên xuất hiện trong đầu. Trong IELTS Speaking, khả năng giao tiếp tự nhiên được chú trọng hơn là tạo ra một câu chuyện phức tạp.
Một cách luyện tập khác khá hiệu quả đó là chọn ngẫu nhiên một chủ đề quen thuộc rồi tự trả lời trong khoảng 30-60 giây mà không chuẩn bị trước. Thói quen này sẽ giúp bạn rèn luyện tư duy nhạy bén và tự điều chỉnh tốc độ nói khi trả lời câu hỏi.
Sử dụng sai từ nối (linking words) hoặc dùng quá nhiều
Nhiều thí sinh cho rằng càng sử dụng nhiều từ nối (linking words) thì bài nói sẽ càng có tính liên kết và dễ đạt band điểm cao. Thực tế, đây là một trong những lỗi khá phổ biến trong IELTS Speaking.
Sử dụng từ nối không phù hợp ngữ cảnh hoặc lặp đi lặp lại một vài cụm quen thuộc như firstly, moreover, furthermore, on the other hand trong mọi câu trả lời có thể khiến bài nói trở nên cứng nhắc và thiếu tự nhiên.
Ví dụ, khi trả lời một câu hỏi đơn giản ở Part 1, nhiều thí sinh vẫn cố gắng chèn các cụm như:
- Firstly, I think… (Trước tiên, tôi nghĩa là…)
- Moreover, I believe… (Hơn nữa, tôi tin rằng…)
- Furthermore,… (Vả lại,…)
Những từ này vô tình khiến câu trả lời nghe giống một bài luận hơn là một cuộc trò chuyện với giám khảo.
Bên cạnh đó, một số thí sinh còn mắc lỗi dùng sai chức năng của từ nối. Chẳng hạn, sử dụng từ nối bổ sung ý (in addition) trong khi đang muốn diễn tả sự đối lập; hoặc dùng on the contrary thay cho however. Những lỗi này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tiêu chí Fluency & Coherence.
Cách khắc phục
Hãy ưu tiên sự tự nhiên thay vì cố gắng sử dụng thật nhiều từ nối phức tạp.
Trong IELTS Speaking, sử dụng các từ liên kết đơn giản thường hiệu quả hơn nhiều, như:
- Because (bởi vì)
- So (vì thế)
- But (nhưng)
- Also (ngoài ra)
- For example (ví dụ)
- That's why (đó là lý do vì sao)
- Actually (thục ra)
- In my opinion (theo tôi)
Ngoài ra, bạn không nhất thiết phải dùng từ nối ở mọi câu. Như trong ví dụ này, bài nói đã rất liền mạch và dễ hiểu dù không sử dụng linking word: Reading is one of my favourite hobbies, and I usually spend some time reading in the evening. It helps me take my mind off work and reduce stress.
(Mình rất thích đọc sách và thường đọc vào buổi tối. Đây là cách giúp mình quên đi những căng thẳng trong công việc và cảm thấy thoải mái hơn sau một ngày dài.)
Để cải thiện tốt kỹ năng này, bạn nên rèn luyện khả năng kết nối ý tưởng thay vì cố gắng nhồi nhét thật nhiều linking words. Một vài từ nối được sử dụng đúng lúc luôn hiệu quả hơn việc lặp lại quá nhiều cụm từ học thuật trong suốt bài nói.
Lặp lại từ vựng hoặc dùng từ sai ngữ cảnh
Một trong những dấu hiệu dễ nhận thấy ở các thí sinh band thấp là liên tục lặp lại cùng một từ hoặc bê nguyên từ vựng trong câu hỏi vào câu trả lời. Điều này khiến bài nói trở nên nhàm chán và làm giảm điểm ở tiêu chí Lexical Resources.
Ví dụ, nếu giám khảo hỏi về chủ đề Phim ảnh, nhiều thí sinh sẽ lặp lại từ movie trong suốt câu trả lời thay vì linh hoạt thay thế bằng những cách diễn đạt khác như film, the movie I watched, that movie hoặc đơn giản là it.
Bên cạnh việc lặp từ, một lỗi khác cũng rất phổ biến là cố sử dụng từ vựng “nâng cao”. Điều này dễ biến bài nói thành bài đọc, hoặc thậm chí là dùng từ sai ý nghĩa.
Nguyên nhân của lỗi này thường là:
- Học từ vựng nhưng không học ngữ cảnh sử dụng.
- Quá tập trung vào việc dùng từ “khó”.
- Thiếu vốn từ đồng nghĩa để diễn đạt cùng một ý.
Cách khắc phục
IELTS The Tutors khuyên bạn nên ưu tiên mở rộng vốn từ theo nhóm chủ đề và học cách sử dụng thực tế. Cụ thể:
- Từ đồng nghĩa (synonyms).
- Từ trái nghĩa (antonyms).
- Các collocations đi kèm.
- Ví dụ thực tế trong câu.
Ví dụ, với chủ đề Công nghệ, thay vì chỉ sử dụng từ technology nhiều lần, bạn có thể thay thế bằng:
- Digital devices (thiết bị kỹ thuật số)
- Modern gadgets (thiết bị hiện đại)
- Technological tools (công cụ công nghệ)
- Innovations (sự đổi mới)
Ngoài ra, đừng cố sử dụng từ vựng học thuật nếu bạn chưa thực sự hiểu cách dùng. Để cải thiện lỗi này, hãy tập thói quen tự hỏi: “Mình có thể diễn đạt từ này này theo cách khác không?”. Đây là cách rất hiệu quả để mở rộng vốn từ vựng và nâng cao điểm Lexical Resources một cách tự nhiên.
Dùng sai thì hoặc chỉ sử dụng câu đơn
Ngữ pháp (Grammar) là một trong bốn tiêu chí chấm điểm của IELTS Speaking. Tuy nhiên, rất nhiều thí sinh chỉ sử dụng những cấu trúc quen thuộc như thì hiện tại đơn hoặc thì quá khứ đơn trong hầu hết các câu trả lời. Thậm chí, một số bạn còn dùng sai thì so với mốc thời gian được đề cập trong câu hỏi.
Ví dụ, khi giám khảo hỏi về một trải nghiệm trong quá khứ nhưng thí sinh lại trả lời bằng thì hiện tại đơn, hoặc kể về một thói quen hiện tại nhưng lại dùng quá khứ đơn. Những lỗi như vậy có thể làm giảm điểm ở tiêu chí Grammatical Range and Accuracy.
Bên cạnh đó, nếu bạn sử dụng liên tục các câu ngắn và câu đơn mà không dùng thêm các câu trúc câu phổ biến khác, điều này dễ khiến bài nói của bạn bị đánh giá là “nghèo” ngữ pháp dù giám khảo hiểu nội dung bạn muốn truyền đạt.
Cách khắc phục
Trước hết, bạn cần xác định rõ câu hỏi đang đề cập đến:
- Giám khảo đang dùng thì hiện tại, quá khứ hay tương lai?
- Đó là một trải nghiệm hay một thói quen kéo dài theo thời gian?
Khi đã nhận diện đúng mốc thời gian, bạn sẽ lựa chọn đúng thì ngay từ đầu.
Ngoài ra, hãy tập mở rộng câu trả lời bằng cách kết hợp nhiều cấu trúc ngữ pháp khác nhau thay vì chỉ dùng các câu đơn.
Ví dụ: I enjoy reading books. I read every evening. It helps me relax. (Mình thích đọc sách. Tối nào mình cũng dành thời gian đọc một chút vì nó giúp mình thư giãn.)
→ Câu này chưa đủ tạo ấn tượng với ban giám khảo, nên nói: I've enjoyed reading since I was a child, and I usually spend some time with a book before going to bed because it helps me unwind after a busy day.
(Mình thích đọc sách từ khi còn nhỏ. Tối nào trước khi đi ngủ mình cũng đọc một lúc vì nó giúp mình xả stress và thư giãn sau một ngày bận rộn.)
Khi luyện Speaking, bạn không cần cố gắng nhồi nhét những cấu trúc quá phức tạp. Thay vào đó, hãy ưu tiên sử dụng đúng thì, kết hợp linh hoạt câu đơn và câu phức, đồng thời duy trì sự chính xác trong suốt câu trả lời.
Không phát âm âm cuối và thiếu ngữ điệu
Nhiều thí sinh Việt Nam có vốn từ vựng và ngữ pháp khá tốt, họ vẫn không đạt được band điểm Speaking như mong đợi vì phát âm chưa đủ rõ ràng.
Không phát âm âm cuối (final sounds)
Tiếng Việt là ngôn ngữ có rất ít phụ âm cuối, trong khi tiếng Anh lại sử dụng âm cuối để phân biệt nghĩa của từ và thể hiện yếu tố ngữ pháp.
Khi bạn phát âm bỏ âm cuối, giám khảo vẫn có thể hiểu một phần nội dung bạn muốn nói, nhưng độ rõ ràng của bài nói sẽ giảm đáng kể. Trong một số trường hợp, đọc thiếu âm cuối còn khiến người nghe hiểu nhầm sang một từ khác.
Ví dụ:
- seat /siːt/: ghế ngồi → bỏ âm cuối thành /siː/ → bị hiểu lầm thành see (nhìn thấy)
- rice /raɪs/: cơm → bỏ âm cuối thành /raɪz/ → bị hiểu lầm thành rise (tăng lên)
Những lỗi này thường xuất hiện khi phát âm các đuôi:
- /s/, /z/
- /t/, /d/
- /k/, /g/
- -ed
- -s, -es
Thiếu ngữ điệu khi nói (intonation)
Một lỗi khác cũng rất thường gặp là duy trì cùng một tông giọng từ đầu đến cuối bài nói. Điều này khiến bài Speaking của bạn nghe đều đều, thiếu cảm xúc và giống như đang đọc thuộc lòng.
Trong giao tiếp thực tế, người bản ngữ luôn thay đổi cao độ giọng nói để thể hiện:
- Sự hào hứng.
- Sự ngạc nhiên.
- Sự đồng tình hoặc phản đối.
- Mức độ quan trọng của thông tin.
Nếu ngữ điệu quá đơn điệu, giám khảo có thể cảm thấy bài nói thiếu tự nhiên dù bạn sử dụng từ vựng và ngữ pháp tốt.
Cách khắc phục
Đối với âm cuối, hãy tạo thói quen đọc chậm và rõ từng từ trước khi luyện tốc độ nói. Khi học từ mới, đừng chỉ ghi nhớ nghĩa mà hãy chú ý luôn phần phiên âm IPA và âm cuối của từ.
Đối với ngữ điệu, cách hiệu quả nhất là luyện theo phương pháp Shadowing. Hãy nghe một đoạn hội thoại ngắn của người bản ngữ, sau đó bắt chước lại cách họ nhấn giọng, lên xuống tông giọng và ngắt nghỉ câu.
Ngoài ra, khi trả lời IELTS Speaking, hãy thể hiện cảm xúc thật của bản thân thay vì cố đọc theo một mẫu câu có sẵn. Khi bạn thực sự quan tâm đến điều mình đang nói, ngữ điệu thường sẽ tự nhiên hơn rất nhiều.
Một bài nói đạt tiêu chí Pronunciation cần bạn phải vừa có âm cuối rõ ràng, vừa có ngữ điệu tự nhiên để giúp giám khảo dễ dàng theo dõi và hiểu được thông điệp bạn muốn truyền tải.
Kết luận
IELTS Speaking không phải là cuộc thi kiểm tra khả năng sử dụng những từ vựng khó hay những cấu trúc phức tạp nhất. Điều giám khảo thực sự tìm kiếm là khả năng giao tiếp rõ ràng, tự nhiên và hiệu quả bằng tiếng Anh. Hy vọng những chia sẻ từ IELTS The Tutors sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn các lỗi sai thường gặp trong IELTS Speaking và xây dựng được lộ trình học tập phù hợp nhất với mình để tự tin bước vào kỳ thi sắp tới nhé!
